Verschuiving naar een subjectieve moraal

A A A

Oud gezag en moraal
We leven in een tijd waarin individuele vrijheid en de beleving van het individu centraal staan. Enkele decennia geleden was dat anders. Het individu was gehoorzaamheid verschuldigd aan een hoger gezag. Morele en ethische verplichtingen werden gegeven en opgelegd door externe instanties zoals God, de kerk, ouders, familie, cultuur, de overheid, de traditie. Het individu was ingebed in een groep en ontleende aan die groep zijn identiteit. Culturele en religieuze overgangsrituelen van de groep waartoe men behoorde bevestigden de persoonlijke identiteit en de verbondenheid met de gemeenschap. Het bepalen van normen en waarden, van wat goed en kwaad is, van wat wijs en verstandig is, was het voorrecht van het hoger gezag. De werkelijkheid werd door dat hoger gezag bepaald, niet door de ervaring van het individu.

Nieuw gezag en moraal
Tegenwoordig heeft het individu het laatste woord. De sirenenzang van de humanistische psychologie naar ‘jezelf zijn’, voert strijd tegen extern opgelegde verwachtingen van maatschappelijke structuren en sociale en godsdienstige druk. Authenticiteit wordt nagestreefd door het juk van vanbuiten opgelegde verplichtingen af te werpen en vrijheid te zoeken in het zelf bepalen van de werkelijkheid. Waar men vroeger om moreel juist te handelen het hoger gezag moest volgen, is het nu een morele opdracht om aan je eigen beleving trouw te zijn. De persoonlijke ervaring bepaalt nu de realiteit. Het nieuwe gezag en de nieuwe moraal liggen in het individu.

Nieuwe werkelijkheid
Waarheid wordt tegenwoordig niet alleen losgekoppeld van het hoger gezag, maar ook van de objectieve fysieke werkelijkheid. De beleving van het individu schrijft voor hoe de fysieke wereld geïnterpreteerd moet worden. Doordat geen geschapen werkelijkheid wordt aanvaard en hoger gezag wordt uitgesloten, kan het individu zijn eigen werkelijkheid creëren. Op grond van zijn beleving kan hij zijn geslacht kiezen, ook als dit afwijkt van de eigen fysieke geslachtskenmerken. Wanneer volgens zijn beleving het leven is voltooid, kan het worden beëindigd. Wanneer een zwangerschap niet past in het individueel levensdoel en welbevinden kan abortus worden gepleegd. De subjectieve waarneming dicteert de objectieve werkelijkheid. De objectieve werkelijkheid moet aangepast worden aan de subjectieve beleving van het individu.

Nieuwe moraal
In de nieuwe werkelijkheid worden normen en waarden niet overboord gegooid. Het voorrang geven aan subjectieve ervaring boven extern gezag of fysieke realiteit gaat niet gepaard met het ontkennen van het belang van moraliteit. Er wordt anders over gedacht en vooral anders over gevoeld. De oude moraal van het hoger gezag en de logica heeft afgedaan en de nieuwe moraal van de individualiteit en de beleving is geïnstalleerd. Goed en kwaad blijven belangrijke begrippen, maar hun maatstaf verschuift van een externe autoriteit naar individuele ervaring. De nieuwe moraal is niet waardenloos, maar de inhoud van goed en kwaad is nu anders dan vroeger.