Ontmaskering van valse zekerheden

A A A

We willen met elkaar nadenken over de vraag waar ons gevoel en besef van zekerheid op berust. Waar haal jij je zekerheid uit? Wanneer voel jij je okay over jezelf, over datgene wat je doet of niet doet?

Voor ieder mens is het de uitdaging waar hij zijn vertrouwen en zekerheid op stelt; op God of iets buiten Hem. In Genesis 1 zien we al dat de mens wordt verleid om zijn zekerheid buiten God te zoeken. De mens heeft hier gehoor aan gegeven en dacht hiermee de controle en regie te krijgen over zijn eigen leven. Deze keuze bracht echter vruchteloosheid en dood in de wereld.

Hoewel de macht van de satan is verslagen aan het kruis doet hij er toch alles aan om ons opnieuw te misleiden. Zolang hij ons kan laten geloven dat er schijnbare manieren zijn om ons vrij te wanen buiten de Persoon en het werk van Jezus, heeft hij zijn doel behaald. Maar het hoogste doel van de mens is dat wij God verheerlijken en ons in Hem verheugen.

Er is geen mens ongevoelig voor de misleidingen en pogingen van de satan om ons te laten leven buiten Christus. Het gevolg is dat we ons vertrouwen stellen op onszelf en ‘zelfcontrole’ de valkuil wordt.

Ieder mens heeft bevestiging nodig
God Zelf is onze Maker en heeft de eerste mens, Adam, gemaakt uit het stof en ons geweven in de buik van onze moeder. Wanneer God spreekt, dan is het er. Wanneer Hij gebiedt, dan bevestigt Hij. Zo is Hij als onze Schepper onze eerste en belangrijkste Bevestiger. Hij heeft ons gewild! Hij ervaart vreugde als Hij terugblikt op de dag dat Hij de eerste mens heeft geschapen. Zijn conclusie is dat dit zeer goed is. Als onze Bedenker en Maker, zijn het Zijn woorden en Zijn gedachten die onze positie en waarde bepalen. “Hoe kostelijk zijn mij Uw gedachten, o God, hoe overweldigend is haar getal (Ps. 139:17)”.

Ieder mens heeft baat bij een zekere mate van bevestiging vanuit zijn of haar omgeving. We zijn tenslotte geschapen om in relatie met anderen te leven. Door de hele Bijbel heen roept God ons op elkaar liefde te betonen en op te bouwen. Bevestiging en liefde krijgen helpt voor het besef dat we ertoe doen, dat we gewild zijn door onze Schepper en geliefd door onze medeschepselen.
Het is ook belangrijk dat we elkaar bemoedigen, support geven, bevestigen om uit te stappen in datgene wat God in ons heeft gelegd. We hebben elkaar nodig om tot eer van God te leven en te ontdekken welke goede werken God voor elk van ons heeft voorbereid, zodat we daarin kunnen wandelen (Ef. 2:10). Een zekere mate van bevestiging krijgen en het creëren van een veilige omgeving voor de ander is dus een belangrijke basis.

Op zoek naar ‘horizontale zekerheid’
Er is echter een probleem wanneer we gaan merken dat we hiervan afhankelijk zijn geworden voor ons gevoel van eigenwaarde. We zoeken in de eerste plaats naar bevestiging op het horizontale vlak in plaats van in onze relatie met God.
Wanneer we tekort zijn gekomen aan bevestiging zijn we kwetsbaar. We sluiten ons af voor nieuwe teleurstellingen die pijn kunnen doen en het gevolg kan zijn dat we ons afsluiten voor onze medemens(en). We denken dat er geen andere remedie is dan zelfbescherming. Het codewoord voor deze strategie is controle. We gedragen ons op een manier waardoor we ons kwetsbare binnenste afsluiten voor de ander. Hierdoor kunnen we ook moeilijk liefde geven en ontvangen.

Loslaten en overgave
Een ander symptoom van controle vasthouden is alles perfect willen doen. Perfectionisme geeft een gevoel van controle en veiligheid.

Je kan overal over in discussie gaan en naar de letter der wet gelijk hebben, maar dat is niet waar het ten diepste om gaat. Het willen voldoen aan een bepaalde norm is een symptoom van een dieperliggend probleem.

Het probleem is dat je je feitelijk vastklampt aan de wet en probeert goed te doen vanuit eigen inspanningen. Wanneer we ons aan dingen, mensen, situaties etc. vasthouden, doen we dat vanuit de angst om controle te verliezen. Dat is ook best eng. Want dan heb je geen zeggenschap over de uitkomst.

Wanneer je ervoor kiest om je krampachtige handen te openen en in de hand te leggen van de Heere dan erken je daarmee dat jij geen enkele zeggenschap hebt over het leven. Hem behoort alles toe. Hij is de Schepper van hemel en aarde en heeft alle macht. Hij is de soevereine Heere. Hij is Jahweh Jireh; de God die voorziet. Wie ben ik dat ik dan in mijn eigen omstandigheden en in mijn eigen behoeften probeer te voorzien?

De Bijbelse oplossing is in overgave leven. God is voortdurend bezig om ons als een liefdevolle Vader op te voeden. Door Zijn Woord en Geest spreekt Hij persoonlijk tot ons. Vol geduld en met ongekende passie zoekt Hij ons op. Hij wil ons hart aanraken. Hij verlangt ernaar om met ons te wandelen voor Zijn aangezicht. Hij wil Zich aan ons openbaren, zodat wij Hem leren kennen. We ontdekken dan dat Hij goed en onvoorwaardelijk te vertrouwen is. Wanneer er zaken zijn die een belemmering vormen om ons vertrouwen op Hem te stellen, dan wil Hij ons dat kenbaar maken.

Als je leert los te laten en jezelf over te geven aan God, ervaar je dat ín Christus je enige zekerheid ligt. Het is leven door de Geest in plaats van door je eigen vlees. Ook Paulus heeft God op een wettische manier behaagd. Uiterlijk leek het perfect in orde. Maar van binnen was het dood, er was geen leven uit God. Hij roemde in zichzelf, terwijl het liefdewerk van God geen ruimte kreeg. God kon hierdoor niet de eer en glorie krijgen die Hem alleen toekomt.

De vicieuze cirkel van zelfcontrole
De behoefte aan controle kan zo sterk zijn dat het een drang is geworden om steeds opnieuw te proberen situaties en omstandigheden te controleren. Dit gebeurt lang niet altijd bewust, alhoewel je er wel steeds zelf verantwoordelijk voor bent. Het is een keuze die jij steeds maakt.
Ieder mens zal zich wel herkennen in de behoefte aan controle. Stel je maakt iets mee wat je onzeker maakt of als een bedreiging van een bepaalde behoefte ziet. Hoe ga jij daarmee om? Je gevoel dringt er in zo’n situatie misschien wel op aan om actie te ondernemen, zodat jij niet ten onder gaat in die situatie. Je probeert de situatie of relatie als het ware te controleren. Je houdt alles en iedereen in de gaten, want jou mag niets ontgaan. Je houdt de touwtjes stevig in handen en doet nog harder je best.
Alles wat je doet om zelf de controle te behouden en zekerheid te verkrijgen, kan het leven vermoeiend en mat maken. Je geeft aan de genade van de Heere Jezus eigenlijk niet zo hard nodig te hebben, want je voorziet zelf in je eigen behoefte aan zekerheid en veiligheid. Dit maakt je trots, hoewel je je waarschijnlijk meer bewust bent van je gevoelens van onzekerheid en minderwaardigheid. Van de buitenkant gezien ben je heel erg verstandig en onberispelijk bezig. Je motto is misschien wel dat je het gewoon ontzettend graag goed wil doen. Voor iedereen inclusief voor God. Deze levensstijl kan nobel en geestelijk overkomen. Zelf ben je ervan overtuigd dat dit de enige en juiste manier is om zo de Heere te dienen en te gehoorzamen.

Echter alles wat uit eigen kracht wordt gedaan, zonder aangesloten te zijn op de Bron, mist haar doel en is waardeloos voor God. Juist wanneer je tot het inzicht komt dat je vanuit de oude natuur bezig bent om naar veiligheid en zekerheid te zoeken, mag je erkennen dat dit nooit een weg is die naar echte rust en zekerheid kan leiden. Want je blijft het nodig hebben om de controle in eigen handen te houden. In feite ben je verslaafd aan het controleren.

Het kan zijn dat je de overtuiging hebt ontwikkeld dat jij degene bent die ‘in charge’ bent. Dit kan zijn voortgekomen uit ervaringen waarin je benadeeld bent door iemand. Je bent misschien emotioneel of op een ander gebied te kort gekomen. Je bent emotioneel of lichamelijk verwaarloosd of misbruikt. Je hebt ervaren dat jij als persoon niet altijd werd gezien of begrepen.
Ergens lopen we allemaal vroeg of laat schade op in ons leven. De ene persoon misschien meer dan de ander, maar de keuze blijft aan ons hoe wij hierop reageren. Een veel voorkomende reactie is dat we er alles aan proberen te doen om niet opnieuw die pijn op te hoeven lopen. We willen ons hiertegen beschermen. Het is heel verleidelijk om te geloven dat als wij zelf de leiding nemen over ons eigen leven, we kunnen voorkomen dat een ander ons opnieuw iets kan aandoen. We kunnen er zelf voor zorgen dat we worden geliefd en bevestigd, zolang wij maar de controle houden over ons eigen leven en dat van anderen. Middels deze weg komt er echter nooit een moment dat je hart werkelijk tot rust zal komen en werkelijk vervuld is met blijvende en echte zekerheid. Want op dit ene moment heb je jouw situatie ogenschijnlijk onder controle. Dat is wat je jezelf voorhoudt. Maar wat gebeurt er het volgende moment? En het moment daarna…? Dat weet je simpelweg niet. Het gevoel van zekerheid en veiligheid wat controle belooft te geven, is dus nooit blijvend. Je zoekt altijd weer naar nieuwe zekerheid omdat je huidige gevoel van rust altijd weer verstoord kan worden. Als jij daar weer met een sterke controledrang op reageert beland je in een vicieuze cirkel.

Het proces dat vertrouwen heet
Vertrouwen op God is eng en het vraagt je eigen opgebouwde ‘zekerheden’ los te laten. Maar uiteindelijk is dat de enige weg om vrij te komen. Je sterke focus op zelf-regie loslaten en afleggen leidt naar innerlijke vrijheid. Naar echte vreugde die niet langer afhankelijk is van of het in jouw hoofd allemaal wel klopt. Als je beseft hoe God alles onder controle heeft en zelfs weet hoeveel haren jij op je hoofd hebt, dat geen musje aan Zijn liefdevolle aandacht ontsnapt, dan hoef je niet meer alles te beredeneren, analyseren en te begrijpen. Dan mag je tot rust komen bij de Heere Jezus die nederig is en zachtmoedig van hart. Je mag al je slavenjukken en lasten die je zo gemakkelijk in de weg staan, aan Hem overgeven.

Uit eigen ervaring kan ik zeggen dat dit een proces is dat gepaard gaat met regelmatig vallen. Maar door Zijn blijvende liefdevolle roepstem mag ik ook steeds weer opstaan! Als patronen van zelfregie al heel vroeg in het leven ontwikkeld zijn dan kan het veel tijd vragen om in te zien hoe diep, en soms haast onzichtbaar, deze patronen zijn verweven in je manier van leven. God kent jou en je levensgeschiedenis. Hij weet ervan. Hij is de meest liefdevolle en geduldige Counselor die er is. Hij wil dat ook voor jou zijn! Laat je dus niet ontmoedigen door de gedachten dat het bij jou nooit gaat lukken om echt vrij te zijn van die sterke of subtiele drang om te voorzien in je eigen zekerheid en behoeften.

Misschien denk je: als je wist hoe een grote ‘control freak’ ik ben, dan zou je wel begrijpen dat ik hier nooit echt helemaal van loskom. Ik zal je zeggen: “Ik herken dit soort gedachten.” Maar de waarheid van Jezus Christus maakt vrij! De waarheid is dat de Heere Jezus is gegeven alle macht in hemel en op aarde. Zou Hij dan de grootste control-freak niet kunnen verlossen van zijn of haar verwoede pogingen om zichzelf in zijn diepste behoeften te voorzien? Hij is immers Zélf voor een ieder de vervulling van onze meest diepe behoeften. Hij is Leven. Hij is Brood en stilt onze honger. Hij is het levende water en lest onze diepste dorst. Hij geeft blijvende vrede die door geen enkel kwaadaardig persoon of bedreigende situatie kan worden geroofd.
Wanneer ik mijn eigen stappen op de doodlopende weg van zelfcontrole durf te erkennen, kan ik mijn dorst lessen bij de Bron die nooit droog staat. Ik mag genade zien, omdat genade het gezicht is van de Heere Jezus Zelf. Ik mag belijden dat ik mijn eigen verlosser probeer te zijn, mijn eigen geneesheer en zaligmaker.

Van controle naar knielen
Is bovenstaande niet een beetje te scherp neergezet? Is het nu echt zo erg wanneer ik alles gewoon heel goed probeer te doen? God vraagt toch dat ik liefdevol ben en Zijn geboden bewaar? Zeker! Het punt is echter dat hoe goed en onberispelijk mijn goede intenties ook zijn, als het niet door de Geest van God in werking is gezet, is het dood. Het draagt niet het opstandingsleven van Christus in zich. Ik roem dan niet in Christus, maar in mijzelf.

Wil ik komen en knielen aan de voeten van de Heere Jezus? Hij is juist hiervoor gekomen om onze last te dragen en op Zich te nemen. Hij heeft de volmaakte hemelse heerlijkheid verlaten om ons tot volmaaktheid te brengen in Hem door ons één te maken in Zijn dood en opstanding!

God is soeverein, ik niet…
We kunnen er op elk moment voor kiezen om de bevrijdende waarheid te bedenken dat God altijd en overal ‘in control’ is. Niet als een heerszuchtige dictator maar als een wijze en liefdevolle Vader, Schepper van hemel en aarde. Hij heeft jou van voor de grondlegging van deze aarde al op het oog gehad (Ef. 1:3,4). Hij regeert vanaf Zijn eeuwige troon en houdt de wereld in Zijn hand. Vanuit dit vertrouwen mogen wij onze behoefte aan zekerheid en veiligheid bij de Heere zoeken. Als God soeverein is waarom zou jij dan nog alles onder controle willen houden?

De Heilige Geest zal ons helpen en de kracht geven om precies datgene los te laten wat wij voorheen onder onze eigen heerschappij probeerden vast te houden. We kunnen dit dan heel concreet onder Gods controle en machtige hand brengen. Wanneer je je eigen logica en zekerheden in Gods hand legt, dan geef je je over aan Zijn genade, trouw en liefdevolle zorg voor jou. Loslaten vindt dan plaats vanuit een houding van overgave.

Conclusie
We hebben gekeken naar verschillende manieren waarop we als mens controle proberen te verkrijgen en vast te houden. Ik realiseer mij dat ik lang niet volledig ben geweest in het benoemen van alle manieren waarop we dit kunnen doen. Uiteindelijk gaat het ‘slechts’ om symptomen die wijzen op een dieperliggende vraag die we onszelf moeten stellen: Wat maakt dat ik dit nodig heb om mij zeker en veilig te voelen? Ben ik bereid om dit te erkennen en het over te geven aan de Heere Jezus? Inclusief al mijn gevoelens en mijn strijd? Mag Hij werkelijk mijn Heere zijn en zitten op de troon van mijn hart? Mag Hij mijn denken vernieuwen, mijn leven leiden en durf ik Hem te vertrouwen in mijn specifieke situatie?

In 1 Petrus 5:6 staat: “Vernedert u dan onder de machtige hand van God, opdat Hij u verhoge te Zijner tijd.” We mogen de soevereine Heere zoeken en steeds opnieuw onze verlangens, wensen en worstelingen voor Zijn troon brengen. Het hoeft dan niet meer op onze manier en onze tijd te gebeuren. Ik buig voor Hem en vertrouw erop dat Hij op Zijn tijd met mij en mijn situatie tot Zijn doel zal komen. Daardoor kan ik biddend en dankend alles wat mij bezighoudt met Hem bespreken en bij Hem laten. Petrus vervolgt dan in het volgende vers met: “Werpt al uw bekommernis op Hem, want Hij zorgt voor u.”