Onderweg naar een huwelijk van meer liefde, eenheid en begrip

A A A

Veilig bij elkaar?
Vanuit de hechtingstheorie naar huwelijksproblemen kijken is tegenwoordig bijna de standaard gang van zaken als het gaat om relatietherapie. In die therapie is het doel te ontdekken hoe onze gesprekken en daden onze diepste behoeften en angsten weerspiegelen en onze dierbaarste banden met andere opbouwen of juist onderuithalen. De hechtingstheorie leert ons dat onze geliefde onze schuilplaats is in het leven. De theorie gaat uit van een mensbeeld waarbij een fundamentele behoefte aan verbondenheid en de angst om deze te verliezen de reden zijn waarom we reageren zoals we dat vaak doen. Het verlies van verbondenheid of de angst daarvoor leidt tot duivelse dialogen. Dat zijn eigenlijk onze verkeerde pogingen die verbondenheid te benoemen en aan de orde te stellen. Op het moment dat we als partners meer begrijpen waarom de ander doet zoals die doet en dat dit te maken heeft met de angst om te verliezen, ontstaat er meer begrip en dit begrip moet leiden tot vergeving van de pijn die je elkaar hebt aangedaan. Deze Emotional Focussed Therapy (EFT)1 beoogt volledig op wetenschappelijke feiten en theorieën gebaseerd te zijn en is in jaargang 2018 van dit magazine al uitgebreid aan de orde gekomen.2 Jef De Vriese zet het daarbij ook in een Bijbels daglicht. Daarbij komen ook de tekortkomingen aan bod. Want hoe belangrijk het ook is dat we begrijpen waarom we doen wat we doen, we laten de wortel buiten beschouwing als we alleen de angst benoemen. Tevens leert de Bijbel ons dat vergeving niet gefundeerd is op begrip, maar op de liefde en verzoening door het kruis van Christus.

Strijd tussen twee koninkrijken
Iemand die de zoektocht naar een relatie van meer liefde, verbondenheid en begrip handen en voeten probeert te geven, maar dan vanuit een Bijbels perspectief is Paul Tripp. Hij beschrijft in zijn boek Anders dan je droomde hetzelfde communicatieprobleem en benoemt dat als een strijd tussen twee kastelen.3 Hierin kun je dezelfde elementen terugvinden als in de beschrijving van de duivelse dialogen, de taal klinkt ook wel hetzelfde; gaan schieten op de ander, de schuld daar neerleggen (zoek de boef), je verdedigingsmuren optrekken (protestpolka) of je volledig achter die muur verstoppen (verstijven en vluchten). Je ziet de twee kastelen in het conflict gewoon staan. Twee mensen die elkaar pijn doen en zich voor elkaar verstoppen achter hun eigen muren die ze in hun hart opgebouwd hebben. Maar – en dat is het verrassende in het boek van Tripp – de eigenlijke oorlog vindt daar volgens hem helemaal niet plaats. De eigenlijke oorlog is niet de strijd die er tussen twee mensen plaatsvindt, maar de strijd die er tegelijkertijd woedt om wiens koninkrijk het gaat: dat van jou of het koninkrijk van God.

Je zou met Bunyan kunnen spreken van de Heilige Oorlog die in en om ons hart speelt, maar waar we ons zo vaak niet echt bewust van zijn, omdat we ons focussen op wat wij zien gebeuren tussen mensen. Onze horizontale strijd is een gevolg van die diepere verticale oorlog. De duivelse dialoog legt daarmee ons hart bloot en het is niet alleen maar angst voor verlies van verbondenheid wat we dan tegenkomen. Het gaat ook om onze agenda die wij hebben over hoe wij die verbondenheid voor ogen zien, waar wij naar op zoek zijn en hoe die op onze condities vormgegeven kan worden. De grote vraag bij het zoeken en leren begrijpen van onze onderlinge strijd is daarmee niet wie er gelijk heeft of dat we leren begrijpen wat voor pijn we elkaar doen met onze manier van communiceren of dat we eigenlijk op zoek zijn naar verbondenheid. Nee, de grote vraag is wie we dienen. Wiens koninkrijk staat op de eerste plaats in ons leven? En het moet duidelijk zijn dat God niet van ons vraagt dat we ons onderwerpen aan het koninkrijk van onze partner, maar dat we Gods koninkrijk op de eerste plek hebben staan. Soms een subtiel, maar wel heel belangrijk verschil.

Je ziet deze strijd al naar voren komen in de eerste hoofdstukken van de Bijbel als de slang Eva wil verleiden. De eerste opgetekende duivelse dialoog. Het verdraaien van goede woorden, Gods woorden, begint al hier. De slang stelt niet een gewone vraag, maar komt gelijk met een kritische en beoordelende vervorming van de waarheid. Gingen Adam en Eva hierop in omdat ze bang waren hun verbinding met God en met elkaar te verliezen? Dat zal in hun latere communicatie zeker aan de orde zijn geweest, maar dat was omdat ze toen met een realiteit te maken hadden: hun verbinding met God was op een bepaalde manier verbroken en niets wat zij deden zou dat weer kunnen herstellen. De angst is begrijpelijk. Maar in de tuin gingen Adam en Eva in op de vraag van de slang, omdat ze als God wilden zijn, Hem niet wilden dienen, maar zelf wilden heersen. Dat speelde ook toen ze zich verstopten voor God toen Hij hen kwam zoeken in de hof van Eden. Ze waren bang en daar hadden ze een reden voor. De reden voor die angst lag in hun schuld en schaamte voor God. Het eten van de verboden vrucht stond symbool voor de keuze om zelf te willen heersen, de agenda zelf te kunnen bepalen en daarmee ook te bepalen wat goed en fout zou zijn. Ongehoorzaamheid op basis van ons eigen egoïsme is vaak de wortel die ervoor zorgt dat we liever onszelf dienen en liefhebben, meer dan de ander en ook God.

Het zien van die wortel van onze problemen en moeiten, naast de algemene ellende waar we vaak mee te maken krijgen, ook in ons huwelijk, kan ons echt moedeloos maken. Waar halen we de moed en de kracht vandaan om ons hart onder ogen te zien, ons bewust te worden van die heilige strijd om wie we echt dienen en daarin te veranderen en te groeien?
Paulus vraagt dat zich ook af in Romeinen 7, maar dankt daarbij tegelijkertijd God, door Jezus Christus, onze Heere (vs. 25). In en door Hem zijn we meer dan overwinnaars (Rom.8:37).

Tripp beschrijft dat ook mooi in zijn boek. De reden om door te gaan ligt in eerste instantie niet op wat wij moeten veranderen, maar hoe ons zicht op God meer impact kan hebben als we dat leren betrekken op die strijd om ons hart, ook in ons huwelijk. God zien in wie Hij is als Schepper, als Soeverein Koning en als Verlosser. Dat wil ik hier verder nog uitwerken.

God zien in wie Hij is
Als we erbij stil staan dat God onze Schepper is, betekent dit ook dat Hij wat te zeggen heeft over wie we zijn. Hij heeft ons allemaal uniek geschapen. Er is niemand precies gelijk. We hebben verschillende karakters, een verschillend verleden, een verschillend uiterlijk en er zijn verschillen in ons man- en vrouwzijn. Dit is iets waar we dankbaar voor mogen zijn en ook mogen vieren. Dat we zo verschillend zijn, is een teken van Gods grootheid en almacht in Zijn Schepping. Psalm 139 beschrijft die schepping als ‘zo ontzagwekkend wonderlijk. Wonderlijk zijn Gods werken’. Het kan ook de vinger op een zere plek leggen. Kunnen we vieren dat we zo verschillend zijn of zijn we bezig de ander in ons huwelijk te herscheppen naar ons beeld en hoe wij verlangen dat de ander zou zijn? Hoe zou het dienen van God als Schepper verschil maken in hoe je naar jezelf, maar ook naar je huwelijkspartner kijkt?

God is ook onze Soevereine Koning. Dat betekent dat hij Heere over de schepping is en daarmee ook over ons en ons huwelijk. We mogen daarom op zoek gaan naar Gods agenda voor ons huwelijk. Het houdt ons tegelijkertijd een spiegel voor met de vraag in hoeverre wij onze agenda, onze verlangens en behoeftes ondergeschikt hebben gemaakt aan Gods verlangen voor ons huwelijk. Jezus bidt in het hogepriesterlijke gebed (Joh. 17), dat Zijn volgelingen onderling één zullen zijn, zodat de wereld zal weten dat God Jezus gezonden heeft. Hoeveel te meer geldt dat voor een huwelijk wat ook een verbondsinstelling van God is! Dat betekent niet dat we onze behoeftes en verlangens moeten ontkennen, maar we zouden ons er niet door hoeven laten leiden. Er ligt veel hoop in de wetenschap dat God ons huwelijk wil, zichzelf aan Zijn beloftes bindt en ons de moed en kracht wil geven om Hem boven alles (ook boven onze eigen agenda) te dienen als Koning van ons leven.

Daarbij moeten we niet vergeten dat God ook onze Verlosser is en steeds opnieuw weer wil zijn. Of je nu een week of tien jaar met elkaar getrouwd bent, we lopen er voortdurend tegen aan dat we zondaren zijn die met medezondaren samenleven. We voldoen nog niet aan Gods plan, weerspiegelen nog niet Zijn beeld en lopen allemaal tegen de consequenties hiervan aan. Niet alleen in ons eigen leven, maar ook in het leven van onze huwelijkspartner en in ons leven met elkaar. Dat God onze Verlosser wil zijn drukt ons dus met onze neus op het feit dat we die verlossing dagelijks hard nodig hebben. Het laat ons tegelijkertijd steeds opnieuw het wonder en de diepte van Gods liefde en vergeving zien. Iets wat wij van Hem mogen ontvangen en op die manier leren doorgeven aan elkaar. Vergeving die gefundeerd is op het offer van Christus die zichzelf gaf als een volkomen verzoening. Hij alleen kan ons niet alleen het begrip, maar ook de liefde geven om dat ondanks onze pijn, schuld en gebrokenheid ook aan elkaar te geven.

Veilig bij God!
Sue Johnson zegt dat Emotional Focussed Therapy ons leert toegroeien naar toegankelijkheid, ontvankelijkheid en betrokkenheid. Paul Tripp is ervan overtuigd dat we dit alleen maar kunnen leren door dit niet bij elkaar, maar eerst bij God te zoeken.

De Bijbel laat ons zien dat onze angst om alleen gelaten te worden al ontstaan is in het paradijs en te maken heeft met de kloof die ontstond, de verbinding die verbroken werd door onze zonde en ongehoorzaamheid, door onze hardnekkige neiging om onszelf meer lief te hebben dan de ander en God. Als we dat niet leren inzien in onze gesprekken over het huwelijk, missen we ook de overvloedige hulp en genade die God ons wil geven, omdat Hij degene is die de kloof overbrugde, ons steeds weer opnieuw opzoekt en door Christus de verbinding met ons aan wil gaan. Veilig kan het in ons huwelijk dan ook alleen zijn als onze verwachtingen voor groei in eenheid, liefde en begrip niet meer bij onze partner liggen, maar bij God. Als we elkaar onze schuld belijden in de wetenschap dat die schuld echt vergeven kan worden door onze Heiland. Als we elkaar weer kunnen vinden in de zekerheid dat God een plan, een beter plan met ons huwelijk heeft dan wij kunnen verzinnen. Alleen Christus kan ons de liefde, de moed en de kracht geven om onze angsten woorden te geven, onze schuld te belijden en te leren groeien in een huwelijk van meer eenheid, liefde en begrip. Paul Tripp probeert dat op en een concrete manier te verduidelijk in zijn boek Anders dan je droomde. Een aanrader!

Eindnoten

  1. Sue Johnson, Houd me vast, Kosmos uitgevers, 2009.
  2. Jef De Vriese, Metamorfose, Magazine voor pastoraat en hulpverlening, Duivelse dialogen in EFT en Kwetsuren vergeven, 1ste en 2de kwartaal 2018, p 20-21,30.
  3. Paul Tripp, Anders dan je droomde, Uitgeverij De Banier, 2011.