Leven vanuit je hart, hooggevoeligheid en identiteit

A A A

Zo’n twintig jaar geleden had nog niemand gehoord van de term hooggevoeligheid. Elaine Aron heeft pas in 1997 vastgesteld dat zo’n 20% van alle mannen en vrouwen gevoeliger is voor prikkels. Zij noemde hen hoogsensitieve personen (in Nederland staat de term hoogsensitief gelijk aan hooggevoelig, maar in België wordt de term hoogsensitief aangehouden). Tegenwoordig wordt hooggevoeligheid steeds bekender en ontdekken meer en meer mannen en vrouwen dat ze over deze eigenschap beschikken. Dit opent de weg naar het begrijpen en terugvinden van zichzelf.

Kenmerken
Hoe hooggevoeligheid zich uit is per persoon verschillend. Daarom is het belangrijk om te weten welke kenmerken er sowieso aanwezig moeten zijn om te spreken van hooggevoeligheid. Het komt neer op drie dingen: het vermogen om subtiele informatie waar te nemen, intens te beleven én diepgaand te verwerken. Meer dan anderen. Mensen die hooggevoelig zijn kunnen bijvoorbeeld geuren, geluiden of sfeer snel opmerken die anderen niet, of veel later, opmerken. Ook beleven ze deze prikkels intens. Dit kan onder andere betekenen dat ze intens kunnen genieten of een intense afkeer kunnen hebben tegen de desbetreffende prikkel. Tot slot wordt de informatie diepgaand overdacht en gekoppeld aan eerdere ervaringen en informatie.

Wat niet in dit rijtje staat, maar wel aansluit bij hooggevoelige personen is het feit dat ze meer gericht zijn op anderen in vergelijking met niet-hooggevoelige mensen. Dit is zelfs op hersenscans te zien. Ze kunnen zich sterk inzetten om de harmonie te behouden binnen een relatie of groep. Onder andere omdat ze het als zeer stressvol ervaren als dit niet aanwezig is. Ook stellen ze van nature het groepsbelang hoger dan hun eigen belang. Hier zijn ze ook erg goed in, omdat ze goed aanvoelen hoe de sfeer in een groep is of hoe het persoonlijk met iemand gaat. Vanuit die informatie kan er makkelijk op de situatie ingespeeld worden.

Identiteit onder druk
Het lijkt een win-win situatie: de ander (of de groep) is gebaat bij de hulp of aanpassing én als hooggevoelig persoon krijg je een goed gevoel, omdat je de ander (of de groep) blij hebt gemaakt. Toch is er op de lange termijn een groot risico, namelijk het verliezen van je eigen identiteit. Want wanneer je al van kinds af aan de behoeftes of meningen van anderen hoger plaatst dan die van jezelf, kan je steeds verder af komen te staan van wie jij bent. Je negeert en parkeert je emoties, zoals verdriet, angst en boosheid. Op den duur weet je niet meer wat je zelf leuk vindt, wat jouw mening is of waar je blij van wordt. Je hebt je aangeleerd om keuzes aan anderen over te laten en weet niet meer waar je zelf voor staat. Ook stapelt zich onbewust een berg emoties op, die nooit geuit zijn.

Het is verdrietig om te zien dat zoveel hooggevoelige mensen zichzelf zo sterk hebben aangepast of weggecijferd dat ze niet meer leven vanuit hún unieke identiteit en hart. In mijn werk zie ik geregeld tieners die mat zijn geworden in hun gevoel. Ze leven op de automatische piloot, ervaren weinig blijdschap en kennen de passies van hun hart niet meer. Er staat niet voor niets in Spreuken 4:23 dat we over ons hart moeten waken: “Waak over je hart: het is de bron van je leven”.

Bron van leven
In de bijbelse tijd waren bronnen van levensbelang. Zonder het water uit een bron, zou je sterven van de dorst. Elke dag opnieuw liepen jonge vrouwen naar de bron om vers water te putten, zowel voor mens als dier. Dit zien we onder andere Rebekka en Zippora doen (Genesis 24:45 en Exodus 2:16-21). Een bron kon afgesloten worden met een steen, die er keer op keer afgehaald en opgezet moest worden. Naast het feit dat op deze manier voorkomen kon worden dat een mens of dier erin zou vallen (Exodus 21:33,34), zorgde het er ook voor dat er geen viezigheid in de bron terecht kon komen.

Omdat wij met gemak water uit de kraan kunnen tappen, is het goed om even stil te staan bij de waarde die bronnen hadden in de tijd van de Bijbel. Water was van levensbelang. Hoe lang geleden is het dat je dit beseft hebt? Ga daarom in gedachten terug naar een moment dat je ontzettend dorst had. Zo’n moment laat je namelijk beseffen dat je afhankelijk bent van water. Vraag jezelf vervolgens af of je er (nog) bewust van bent dat jouw hart de bron van je leven is (zoals Spreuken 4:23 benoemd). Wat betekent dat voor jou? Heb jij dorst naar de verlangens en passies in je hart? Zij kunnen je in beweging zetten. Zij kunnen je leiden om het leven in zijn volheid te ervaren; vol blijdschap en voldoening.

Levend of troebel water?
Natuurlijk plaats ik hier de kanttekening dat het belangrijk is dat de verlangens en overtuigingen van ons hart overeenkomen met Gods Woord. Het mag hand in hand gaan: Gods waarheid en de verlangens van jouw hart. Jezus zegt in Johannes 4:14 tegen een Samaritaanse vrouw: “Maar wie drinkt van het water dat Ik hem zal geven, zal in eeuwigheid geen dorst meer krijgen. Maar het water dat Ik hem zal geven, zal in hem een bron worden van water dat opwelt tot in het eeuwige leven.” Het ‘water’ van ons hart mag steeds meer één worden met dat levende water van God. Onze verlangens en onze overtuigingen mogen steeds meer gaan lijken op die van God. Hiervoor is het nodig om regelmatig naar God toe te gaan, de Bron van het leven. Laten we water putten uit zijn Woord en dit opdrinken. Zeker ook wanneer je je beseft dat je je identiteit (een beetje) kwijt bent geraakt.

Want wanneer je de verlangens, overtuigingen en emoties van je hart uit het oog bent geraakt, dan is de bron verstopt geraakt óf het water uit jouw bron is -bij wijze van spreken- troebel geworden. Wanneer je namelijk al van kinds af aan de behoeftes of meningen van anderen hoger plaatst dan die van jezelf, kan je steeds verder af komen te staan van wie jij bent, denkt en voelt. Angst voor mensen, afwijzing of opvoeding kunnen hier ook hun bijdrage aan leveren. Dit water is niet meer (prettig om) te drinken, waardoor je jouw bron minder en minder zal bezoeken. Het kan zelfs zo ver komen dat je de steen bovenop de bron er nooit meer af haalt. Het lukt je misschien niet meer, waardoor je hier hulp van anderen bij nodig hebt. In deze situatie zie je niet meer wat er in je hart leeft en wie je ten diepste eigenlijk bent. Het gevolg is een diepe dorst, die zich bijvoorbeeld uit in de vorm van matheid of depressiviteit.

Leven vanuit je hart
Gelukkig hoeft het niet zo te blijven; een bron valt altijd weer schoon te maken en te ontstoppen! We mogen God vragen om te openbaren waarmee ons hart vertroebeld of verstopt is geraakt. Welke onjuiste overtuigingen zijn er in de loop der tijd in jouw hart genesteld? Gods levende water kan dit wegspoelen. Zijn water (Woord) kan jouw hart vullen met waarheid. Het kan de verlangens van je hart opnieuw op laten wellen uit de bron.

Wat is dit belangrijk, zeker voor hooggevoelige mensen! De meeste van hen hebben zich aangeleerd om te gaan leven vanuit hun hoofd en redenaties. En dat is niet zonder reden; de hoeveelheid emoties en innerlijke prikkels kan overweldigend zijn. Emoties bij hooggevoelige mensen zijn intens en veelzijdig. Je hoofd is wat dat betreft veel voorspelbaarder. Je weegt gewoon alles af en maakt een keus. Emoties kunnen je daarentegen alle kanten op laten bewegen, waardoor je minder grip hebt. Het vraagt moed om meer te leren vertrouwen op wat je hart ingeeft en de emoties die daarbij naar boven komen. Dit kan tot keuzes leiden die out of the box zijn of die anderen niet begrijpen. Toch blijkt dat hooggevoelige mensen op basis van intuïtie vaak de juiste keuzes maken.

Leven vanuit je hart kan leiden tot prachtige dingen. Je hart kan bijvoorbeeld zicht geven op de passies en talenten die God aan jou gegeven heeft. Vraag je eens af waar jouw hart door geraakt wordt en waar jij je voor wilt inzetten. Waar ben je goed in en voel jij je nuttig en waardevol? Het zijn zeer belangrijke vragen. Wanneer we puur kijken naar de behoeftes van hooggevoelige mensen op het werk, dan staat een goede sfeer op 1 en betekenisvol werk op 2. Het geeft een diepe voldoening om iets te doen waar je hart naar uit gaat. En het bijzondere is, dat juist hooggevoelige mensen boven anderen uit kunnen stijgen in prestaties als ze zich op de juiste plek bevinden. Ja, jouw talenten, gaven en passies kunnen dus zeker van levensbelang voor je zijn. Ze geven je blijdschap en betekenis in het leven.

Verbindende ontmoetingen
Ik wil tot slot nog even terugkomen op de waterbronnen die ik eerder genoemd heb. Naast het feit dat ze van levensbelang waren, waren waterbronnen ook ontmoetingsplekken. Je zou ze het ‘hart’ van ontmoeting kunnen noemen. Niet alleen voor de waterputtende vrouwen uit het dorp of herders, maar ook langskomende reizigers. De knecht van Abraham ontmoette Rebekka bij een bron, Mozes ontmoette zijn toekomstige vrouw bij een bron én ook Jezus ontmoette een (Samaritaanse) vrouw bij een bron.

In Johannes 4 lezen we hierover. Jezus opent het gesprek door haar om drinken te vragen. Zij antwoordt: “… Hoe vraagt U, Die een Jood bent, van mij te drinken, die een Samaritaanse vrouw ben?” We weten niet precies welke emoties zij gevoeld heeft. Het kan boosheid, verdriet of verbazing geweest zijn. Welke emotie het ook was; ze gaf Jezus geen water. In plaats daarvan ging ze het gesprek met Hem aan. Ze liet Hem niet bij haar hart komen, alleen bij haar vragen en twijfels (hoofd). Ze raakten in gesprek over haar leven, want Jezus zag háár bij die bron. De vrouw kreeg uitleg over het levende water en zicht op Jezus’ identiteit. Meer en meer gaan ze van hoofd- naar hartsniveau. Aan het eind van het gesprek weet ze dat Hij de Messias is en roept ze al haar dorpsgenoten om Hem te ontmoeten. Ik stel me voor dat haar hart vervuld was met blijdschap en dat ze niet anders kon dan dit rond te vertellen.

Ik nodig je uit om, net als deze Samaritaanse vrouw, in gesprek te gaan over jouw hartszaken bij de Bron. Jezus ziet ook jou. Hij weet alles van je. Hij weet hoe het gesteld is met jouw hart. Wie beter dan Hij, kan je zicht geven op jezelf en het volgen van je hart? Wie beter dan Hij, kan Zijn weg met jou openbaren en je hart vervullen met blijdschap? Leef daarom vanuit de Bron én leef vanuit je hart.

Marit Goessens werkt als kinder- & jeugdpsychologe. Haar specialisatie ligt op het gebied van hooggevoeligheid en hoogbegaafdheid. Zij is auteur van het boek Waardevol hooggevoelig.